چرا اصلاً مهم است که بچه خودش را دوست داشته باشد؟
دوستداشتنِ خود = «احساس ارزشمندی»
یعنی کودک در عمق وجودش باور دارد:
- «من مهمم.»
- «اشتباه میکنم، اما باز هم دوستداشتنیام.»
- «با بقیه فرق دارم، اما این فرقداشتن عیبه نیست.»
اگر این حس در کودکی شکل بگیرد:
- اعتماد به نفسش بالا میرود از امتحان، کلاس جدید، دوستیابی، تجربههای تازه، کمتر میترسد.
- کمتر قربانی قلدری و سوءاستفاده میشود کودکی که خودش را دوست دارد، راحتتر «نه» میگوید، خودش را تحقیر نمیکند، و کمتر جذب روابط ناسالم میشود.
- اشتباه را پایان دنیا نمیبیند وقتی خراب میکند، بهجای «من خیلی بدبختم و بیعرضهام» میگوید: «اشتباه کردم، یاد میگیرم بهتر بشم.»
- کمتر خودش را با بقیه مقایسه میکند یاد میگیرد: «من لازم نیست مثل همه باشم، من نسخه خودمم.»
- در آینده، کمتر به تأیید دائمی دیگران معتاد میشود چون یک منبع محبت ثابت دارد: خودِ خودش.
کودکی که خودش را دوست ندارد، خیلی زودتر دچار:
- احساس شرم شدید،
- خودسرزنشی افراطی،
- اضطراب اجتماعی،
- حتی بعدها افسردگی و روابط عاطفی ناسالم میشود.
برای همین، «دوستداشتن خود» یک هدیهی روانی است که والدین میتوانند به فرزندشان بدهند.
۲. از کجا بفهمیم بچه خودش را دوست ندارد؟
نشانههای رایج:
- زیاد میگوید:«من خنگم»، «من هیچی بلد نیستم»، «همه از من بهترن»، «من همیشه خراب میکنم.»
- از چیزهای جدید میترسد، چون میترسد «بد شود».
- از تعریف شدن معذب میشود و سریع انکار میکند:«نه بابا، من که چیزی نیستم.»
- دائم خودش را با خواهر/برادر/دوست مقایسه میکند.
- وقتی اشتباه میکند، بهجای اصلاح رفتار، کل وجودش را میزند:«من خیلی بدبختم، من بدبختم که به دنیا اومدم.»
اینها علامتهایی هستند که نیاز به کار کردن روی «خوددوستی» دارد.
۳. راهکارهایی که کمک میکند بچه خودش را دوست داشته باشد
راهکار ۱: جدا کردن «ارزش بچه» از «رفتارش»
بزرگترین لطفی که میتوانید به او بکنید این است که یاد بگیرد:
«من همیشه ارزشمندم، حتی وقتی رفتارم اشتباه است.»
بهجای:
«تو بچهی بیمسئولیتی هستی، همیشه همینطوریای.»
بگویید:
«اینکه تکالیفت رو انجام ندادی، کار مسئولانهای نبود.
خودت رو دوست دارم، اما باید رفتارت رو درست کنیم.»
یا:
«تو بچهی خرابکاری نیستی، ولی این کاری که کردی، خرابکاری بود و باید درستش کنیم.»
پیام پنهان:
«تو خوب هستی، رفتار اشتباهت رو با هم اصلاح میکنیم.»
راهکار ۲: تعریف کردن از «تلاش» و «رشد»، نه فقط نتیجه
کودکی که فقط بابت نتیجه خوب (نمره ۲۰، مقام اول، بهترین نقاشی) تشویق میشود، کمکم یاد میگیرد:
- «وقتی بهترینم، دوستداشتنیام.وقتی معمولیام، یا شکست میخورم، بیارزشم.»
پس:
بهجای:
«آفرین که ۲۰ شدی، چقدر خوب و باهوشی.»
بگویید:
«میبینم برای این امتحان، چند روز وقت گذاشتی، برنامهریزی کردی، این تلاشِ تو خیلی ارزشمنده، به خودت افتخار کن.»
وقتی شکست میخورد:
«اینبار نتیجهات اون چیزی که میخواستی نشد،
اما من به اینکه تلاش کردی و ناامید نشدی افتخار میکنم.
بیا ببینیم دفعه بعد چطوری میتونیم بهترش کنیم.»
اینطور، بچه یاد میگیرد خودش را فقط با «موفقیت» دوست نداشته باشد، بلکه با «تلاش و رشد».
راهکار ۳: زبان بدنی و نگاه شما؛ سکوتی که زورش از کلمات بیشتر است
گاهی شما هیچ چیز بدی نمیگویید؛
اما:
- اخم،
- نگاه تحقیرآمیز،
- چشمغلتاندن،
- یا بیحوصلگی دائمی
به کودک پیام میدهد:
«بودنت اعصاب خردکن است. تو پذیرفته نیستی.»
آگاهانه تمرین کنید:
- وقتی میآید حرف بزند، نگاه کنید به صورتش (نه فقط گوشی یا تلویزیون).
- گاهی با یک لبخند یا نوازش کوچک، به او بگویید: «دوستداشتنیای، حتی وقتی کار خاصی نمیکنی.»
این یعنی:
«برای دوستداشتنی بودن، لازم نیست همیشه کار ویژهای انجام بدهی؛ بودنِ تو کافی است.»
راهکار ۴: یاد دادنِ جملههای «خوددوستانه» به خود بچه
بچهها اول از ما یاد میگیرند چطور با خودشان حرف بزنند.
با او تمرین کنید:
۱. وقتی شکست خورد، به او کمک کنید جملهها را عوض کند.
از این:
«من همیشه میبازم.»
به این:
«اینبار باختم، ولی میتونم بهتر بشم.»
۲. چند جمله «خوددوستانه» با هم بسازید و روی کمد/یخچال بزنید:
- «من ارزشمندم، حتی اگر اشتباه کنم.»
- «لازم نیست کامل باشم تا دوستداشتنی باشم.»
- «من توی بعضی چیزها قویام، توی بعضی چیزها در حال یادگرفتن.»
گاهی ازش بخواهید خودش به این برگهها نگاه کند و با صدای بلند بخواند.
راهکار ۵: احترام به مرزها و احساسات کودک
کودکی که یاد میگیرد «احساساتش مهم است»، کمکم یاد میگیرد:
«من هم مهمم» → «من دوستداشتنیام».
مثلاً:
- وقتی ناراحته و گریه میکنه، نگیم: «گریه نداره، بچه ننه نباش، چیزی نیست.» بلکه: «میفهمم ناراحتی، بیا بگو چی شده،احساس ناراحتیات برای من مهمه.»
- وقتی نمیخواد کسی بغلش کنه یا ببوستش، حتی اگر فامیل باشد، تا حد امکان مرزش را محترم بشماریم و به دیگران هم بگوییم: «الان حالش برای بغل شدن خوب نیست، بهتره زورش نکنیم.»
این پیام پنهان:
«بدن و احساسات تو احترام دارند. تو فقط یک عروسک برای دیگران نیستی.»
نظر خود را بنویسید